Prijepolje/Novi Pazar – Kao pjesnički oblik, mevlud je jedno od najljepših djela islamske književnosti i tradicije. Mevlud, nastao u čast rođenja poslanika Muhammeda, ima duboko ukorijenjeno značenje među muslimanima širom svijeta, pa tako i u Srbiji, gdje je sa posebnim poštovanjem dočekivan i njegovan kroz vjekove.
Foto: A.Rovčanin, grafička obrada fotografije: Trem print Prijepolje
Enes Kujundžić, istraživač nematerijalne kulturne baštine, arabist, univerzitetski profesor i doktor bibliotečkih nauka, ističe kako … „neki vjerozakonski obredi nose sa sobom sasvim odredjene poruke i prate ih odgovarajući znakovi prepoznavanja, pa se mogu smatrati simbolima vjere. Ozbiljnijom analizom veze koja postoji između islama i bošnjačke nacije dolazi se do zaključka da religijski obredi, kakvi su mevludi, pored dva bajrama i hidžretske nove godine, u sebi nose elemente simbolaetničkog identiteta.
Zanimljivo viđenje mevluda sa početka dvadesetog stoljeća sačuvano je u djelu Antuna Hangija (Život i običaji Muslimana u Bosni i Hercegovini), učitelja koji je radio u bošnjačkim sredinama: “Uoči Mevluda upale se kandilji na munarama kao i za Ramazan i oba bajrama i upaljeni su sve vrijeme dok Mevlud traje. Kada se Mevlud u džamiji uči, donose ljudi, koji Mevlud daju, šerbe u ibricima i maštrafama, čašama, obično plave, crvenkaste ili zelenkaste boje i idu od jednoga vjernika, pa i inovjerca, ako je u džamiji, do drugoga, te im daju da piju ovo šerbe. Neki ga piju iz maštrafe, a neki iz ibrika, kako već na koga red dođe, ali će skoro svak prije nego će piti metnuti svoju vrlo tanku mahramu od beza na grljak od ibrika ili na čašu, pa piti preko one mahrame. To čine iz dva razloga: prvo radi čistoće i zdravlja, a drugo jer im je to Muhammed preporučio. Šerbe piju vjernici na uspomenu kako je mati Muhammed Pejgambera, koga ga je rodila, zatražila i ispila čašu šerbeta.”
Foto: A.Rovčanin, grafička obrada fotografije: Trem print Prijepolje
O historijatu mevluda na ovim prostorima, naročito u smislu pisane riječi, možemo posebno govoriti od 1878. godine. Tada je štampan prvi mevlud na bosanskom jeziku (u Skoplju). Njegov autor je hafiz Salih ef. Gašević. Ustvari, to je mevludski spjev Sulejmana Čelebije, kojega je na bosanski preveo i prepjevao kolašinski prvak i kajmekam hafiz ef. Gašević. Smatra se da je upravo od tog trenutka, tj. od pojave mevluda na bosanskom jeziku, njegovo učenje (posebno kada je u pitanju džemaat ski i porodični krug) postala praksa kako u Bosni i Hercegovini, tako i u Sandžaku.
Foto: A.Rovčanin, grafička obrada fotografije: Trem print Prijepolje
Mevludi, koji su do tada učeni, bili su isključivo na arapskom i turskom jeziku. Oni u narodu nisu bili prihvaćeni niti su bili popularni kao oni na bosanskom jeziku, navodi Hasna Ziljkić u istraživanju pod naslovom „Mevlud u tradiciji Bošnjaka”.
Poslije Gaševića, kod nas se pojavilo još nekoliko mevluda. Sa literarnog i umjetničkog stanovišta najpoznatiji su mevludi Safvet bega Bašagića, Arifa ef. Sarajlije, hafiza Seida ef. Zenunovića i veoma zapaženi mevlud profesora Rešada Kadića.
Foto: A.Rovčanin, grafička obrada fotografije: Trem print Prijepolje
U duhovnoj kulturi Bošnjaka mevlud ima posebno mjesto. Iako se ne nalazi među šest temeljnih postulata islamskog vjerovanja niti spada u pet zadatih islamskih dužnosti (šartove), postao je dio bošnjačke duhovne tradicije više snagom narodne prakse nego imperativom unutarnjeg vjerskog poticaja. Mevlud kao potvrda pripadnosti islamu nalazi svoje uporište u narodnom poštivanju odabranih dana u kojima su muslimani zaduženi posebnim obavezama.
Ti dani su u vezi sa krupnim (za islam značajnim) događajima:
– Prvi dan muharrema (Nova hidžretska godina),
– Dan rodjenja Muhammeda (12. dan rebi-ul-evvela)
– Ramazanski bajram (prvi, drugi i treći dan ševvala) i
– Kurban-bajram (deseti, jedanaesti, dvanaesti i trinaesti dan zul-l-hidže). Postoje i odabrane noći: Lejletul-regaib, Lejletu-l-mi’radž, Lejletu-lberat i Lejletu-l-kadr. Za razliku od većine zemalja islamskog svijeta, gdje se mevlud uči i proslavlja isključivo na dan rodjenja poslanika Muhammeda, kod nas je, pod uticajem tradicije iz Turske, učenje mevluda praktikovano povodom raznih prigoda u toku godine. Ta praksa se zadržala i do danas. Sudeći po tragovima slavljenja mevluda bile su to svečanosoti koje su se održavale u zatvorenim prostorima, džamijama, medresama, tekijama (kombinirane sa zikrom), te u mektebima.
Enes Karić riječ mevlud kod Bošnjaka svodi na tri značenja:
– Mevlud u značenju spjeva, pjesme o Muhammedu, a.s. (najčešće o njegovom rodjenju i najvažnijim detaljima njegova poslaničkog života);
– Mevlud u značenju svečanosti kojom se obilježava rodjendan Muhammeda a.s.
– Mevlud u značenju svečanosti kojom se obilježava bilo koji značajan događaj u životu muslimana ili njegove obitelji (mevludi u povodu useljenja u kuću ili stan, mevludi u povodu ženidbe, mevludi u znak sretnog ispraćaja sina u vojsku, mevludi kao suptilni znak društvenog, vjerskog i drugog prestiža onih domaćina i domova koji mevludske svečanosti priređuju, itd.).
Tekst je nastao u okviru projekta “Kulturni identitet bošnjaka Sandžaka”. Izradu teksta sufinansiralo je Ministarstvo informisanja i telekomunikacija iz sredstava na Кonkursu za sufinansiranje projekata proizvodnje medijskih sadržaja na jezicima nacionalnih manjina u 2025. godini. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
PP Media